آگوست، ماه آگاهی از سرطان آپاندیس است؛ فرصتی برای صحبت درباره بیماریای نادر که بسیاری از مردم حتی نام آن را کمتر شنیدهاند. سرطان آپاندیس در مقایسه با سرطانهایی مانند سرطان پستان، ریه یا کولون بسیار نادر است. همین نادر بودن باعث شده است که بسیاری از افراد درباره علائم، روند بیماری و روشهای درمان آن اطلاعات کافی نداشته باشند.
از طرف دیگر، سرطان آپاندیس همیشه با یک علامت مشخص و واضح شروع نمیشود. گاهی بیمار هیچ علامتی ندارد و بیماری بهطور اتفاقی هنگام عمل جراحی آپاندیسیت یا در بررسیهای تصویربرداری کشف میشود. در برخی افراد نیز علائم بیماری به تدریج ایجاد میشوند و ممکن است مدتها با مشکلات گوارشی شایع اشتباه گرفته شوند.
بنابراین، شناخت علائم و دانستن اینکه چه زمانی باید یک مشکل شکمی را جدیتر پیگیری کرد، یکی از مهمترین اهداف آگاهیرسانی درباره این بیماری است.
سرطان آپاندیس چگونه خود را نشان میدهد؟
علائم سرطان آپاندیس به محل و میزان درگیری بیماری بستگی دارد و ممکن است در افراد مختلف بسیار متفاوت باشد.
برخی بیماران ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند. در برخی دیگر، بیماری با درد قسمت پایین و راست شکم و علائمی شبیه آپاندیسیت ظاهر میشود.
اما علائم دیگری نیز ممکن است ایجاد شوند:
یکی از علائم شایع آن، بزرگ شدن تدریجی شکم است. این اتفاق میتواند زمانی رخ دهد که بعضی از تومورهای آپاندیس، بهخصوص تومورهای تولیدکننده مایع غلیظ موکوس، در حفره شکم انتشار پیدا کنند. در چنین شرایطی ممکن است بیمار احساس کند که شکمش به تدریج بزرگتر شده، لباسها برایش تنگتر شدهاند یا بعد از مقدار کمی غذا احساس پری شدیدی دارد.
البته باید تأکید کرد که هیچکدام از این علائم بهتنهایی به معنی سرطان آپاندیس نیستند. بسیاری از بیماریهای شایع و غیرسرطانی میتوانند همین علائم را ایجاد کنند.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر میشود که علائم مداوم، پیشرونده یا بدون علت مشخص باشند.
آیا هر درد شکمی میتواند سرطان آپاندیس باشد؟
خیر. درد شکم یکی از شایعترین علائم پزشکی است و در اغلب موارد علت آن سرطان نیست. هدف از آگاهیرسانی درباره سرطان آپاندیس این نیست که افراد با هر نفخ یا درد شکمی نگران سرطان شوند؛ بلکه که اگر علائم گوارشی جدید و مداوم ایجاد شدهاند، بهخصوص اگر همراه با کاهش وزن، افزایش اندازه شکم، استفراغ مکرر، تغییر پایدار اجابت مزاج یا علائم انسداد باشند، باید علت آنها بررسی شود.
روند پیشرفت بیماری چگونه است؟
روند بیماری در همه بیماران یکسان نیست. در برخی افراد، تومور کوچک و محدود است و پس از برداشتن آپاندیس، درمان دیگری لازم نیست یا فقط پیگیری منظم انجام میشود. در برخی دیگر، تومور میتواند از دیواره آپاندیس عبور کند یا پس از پارگی آپاندیس، سلولهای توموری و موکوس وارد حفره شکم شوند.
اگر بیماری در صفاق منتشر شود، ممکن است به مرور قسمتهای مختلف حفره شکم را درگیر کند. این انتشار میتواند باعث تجمع موکوس، ایجاد تودههای صفاقی و در مراحل پیشرفتهتر اختلال در عملکرد روده و سایر احشا شود. گاهی روند بیماری بسیار آهسته است و بیمار ممکن است ماهها یا حتی سالها علائم محدودی داشته باشد. اما در موارد دیگر، بیماری تهاجمیتر است و نیاز به درمان سیستمیک یا جراحی پیچیده دارد.
درمان های سرطان آپاندیس کدامند؟
درمان بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب میشود:
CRS و HIPEC
CRS مخفف Cytoreductive Surgery است؛ یعنی جراحی برای ب
HIPEC مخفف Hyperthermic Intraperitoneal Chemotherapy است؛یعنی شیمی
نقش شیمیدرمانی چیست؟
شیمیدرمانی از راه داخل عروقی هم در بعضی بیماران مورد استفاده قرار میگیرد. این درمان ممکن است قبل از جراحی، بعد از جراحی یا در بیمارانی که بیماری پیشرفته یا غیرقابل جراحی دارند مورد استفاده قرار گیرد. نوع داروها به نوع تومور، درجه بیماری، میزان انتشار و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. در بعضی موارد از رژیمهایی مشابه درمان سرطان روده بزرگاستفاده میشود، اما تصمیمگیری نباید صرفاً بر اساس شباهت آپاندیس و کولون انجام شود.
آیا پرتودرمانی در سرطان آپاندیس کاربرد دارد؟
پرتودرمانی نقش چندانی در درمان سرطانهای آپاندیس ندارد. علت این است که بیماری در بسیاری از موارد یا محدود به آپاندیس است یا الگوی انتشار آن عمدتاً داخل حفره شکم و روی سطح صفاق است و پرتودرمانی کل حفره شکم می تواندد عوارض جبران ناپذیری داشته باشد. اما عدم استفاده معمول از پرتودرمانی به این معنی نیست که هیچگاه کاربردی ندارد؛ بلکه گاه برای کنترل درد، خونریزی، انسداد و حتی کنترل بیماری می توان از آن استفاده کرد. بنابراین تصمیمگیری درباره آن باید حاصل یک مشورت بین پزشک و بیمار باشد.
تیم درمان سرطان آپاندیس
درمان سرطان آپاندیس، بهخصوص وقتی بیماری به داخل حفره شکم گسترش پیدا کرده باشد، معمولاً کار یک پزشک بهتنهایی نیست. یک تیم چندتخصصی باید وضعیت بیمار را بررسی کند و درباره بهترین روش درمان تصمیم بگیرد.
اعضای این تیم میتوانند شامل این افراد باشند:
1- جراح عمومی یا جراح کولورکتال
در مواردی که تومور محدود به آپاندیس است، جراحی ممکن است تنها درمانباشد. اگر نیاز به جراحی وسیعتر روده یا برداشتن قسمت راست کولون باشد، جراح کولورکتال می تواند خدمات تخصصی تر از جراح عمومی ارائه دهد.
2- متخصص انکولوژی
متخصص انکولوژی درباره استفاده از شیمیدرمانی و پرتودرمانی تصمیم میگیرد؛ مثلاً اینکه آیا بیمار قبل از جراحی، حین آن و یا بعد از آن به شیمیدرمانی نیاز دارد و اینکه چه رژیم درمانی احتمال پاسخ بهتری دارد.
3- متخصص پاتولوژی
نمونه تومور را زیر میکروسکوپ بررسی میکند و مشخص میکند دقیقاً چه نوع توموری وجود دارد و چه ویژگیهایی دارد. این اطلاعات برای انتخاب درمان بسیار مهم است.
4- متخصص رادیولوژی
تصاویر پزشکی مثل سی تی اسکن و ام آر آی را بررسی میکند و به سایر اعضای تیم درمان کمک میکند مشخص شود بیماری در کدام قسمتهای شکم وجود دارد و میزان انتشار آن چقدر است.
5- متخصص بیهوشی و تیم مراقبتهای ویژه
در جراحیها و مداخلات بزرگ مانند CRSو HIPEC، مدیریت بیهوشی، مایعات بدن، فشار خون، کلیهها، تنفس و کنترل درد اهمیت زیادی دارد.گاهی بیمار پس از عمل برای مدتی نیاز به مراقبت در ICU دارد و همه این خدمات بدون حضور یک پزشک بیهوشی حاذق میسر نیست.
6- کارشناس تغذیه
جراحیهای بزرگ شکمی و شیمیدرمانی میتوانند باعث کاهش وزن و سوءتغذیه شدید شوند. متخصص تغذیه به بیمار کمک میکند قبل و بعد از درمان، کالری و پروتئین کافی دریافت کند و قدرت بدن برای ترمیم و بهبود حفظ شود.
7- پرستار انکولوژی و پرستار استومی
پرستار نقش بسیار مهمی در آموزش بیمار، مراقبت از زخم، کنترل علائم و عوارض درمان، مصرف صحیح داروها و تشخیص زودهنگام مشکلات دارد.اگر بیمار به استومی (خروج روده از جدار شکم) نیاز داشته باشد، پرستار متخصص استومی آموزشهای لازم را به بیمار و خانواده میدهد.
8- فیزیوتراپیست
پس از جراحیهای بزرگ، بیمار ممکن است برای مدتی دچار ضعف عضلانی و کاهش توان حرکتی شود. فیزیوتراپی و فعالیت بدنی مناسب به بازگشت تدریجی قدرت و استقلال بیمار کمک میکند.
تصمیم نهایی درمانی چگونه گرفته میشود؟
در یک مرکز مجهز، این متخصصان میتوانند در قالب یک جلسه تیم چندتخصصی یا Tumor Board پرونده بیمار را بررسی کنند. در این جلسه معمولاً گزارش پاتولوژی، تصاویر پزشکی، وضعیت عمومی بیمار، میزان انتشار بیماری و نتایج آزمایشها کنار هم گذاشته میشوند و سپس درباره این سؤالها تصمیم گرفته میشود:
آیا بیمار فقط به جراحی نیاز دارد؟ آیا جراحی وسیع لازم است؟ آیا CRSو HIPEC امکانپذیر و مفید است؟ آیا شیمیدرمانی لازم است؟ چه زمانی باید انجام شود؟ و چگونه باید عوارض و کیفیت زندگی بیمار را مدیریت کرد؟
مراقبت ها و درمان های حمایتی
یکی از نکات بسیار مهم در تمام سرطان ها این است که بیمار فقط «تومور» نیست. ممکن است یک بیمار از نظر کنترل سرطان وضعیت مناسبی داشته باشد، اما با درد، ضعف، کاهش وزن، سوءتغذیه، مشکلات گوارشی، اضطراب یا عوارض جراحی و شیمیدرمانی دست و پنجه نرم کند. به همین دلیل، مراقبت حمایتی باید از همان ابتدای مسیر درمان آغاز شود.
مراقبت های حمایتی شامل کنترل درد، تهوع و استفراغ، حمایت تغذیهای، حفظ توان عضلانی و فعالیت فیزیکی، حمایت روانی، مدیریت مشکلات خواب، کنترل علائم گوارشی و کمک به بازگشت بیمار به زندگی روزمره است. این مراقبتها محدود به بیمارانی که بیماری پیشرفته دارند نیستند و به تمام بیماران ارائه شود. خدمات حمایتی باید قبل، همزمان با درمان ضدسرطان و بعد از آن ادامه داشته باشد.
